ملاصدرا از بزرگترین فیلسوفان اسلامی و سرآمد حکمای عصر خود در قرن یازدهم هجری بود که بیشتر شهرت او به خاطر «حکمت متعالی» است. «رساله ی سه اصل» یکی از آثار او به فارسی است که بر خلاف بیشتر آثارش درک مفاهیم مطرح شده در آن چندان دشوار نیست.

موضوع کتاب "سه اصل است که فى الحقیقة نزد ارباب بصیرت، رؤساء شیاطین که مهلکات نفسند اینهااند و دیگر اصول و مبادى شرور که رئوس ثعابین جور و شقاوت و سرهاى تنین عذاب گور و قیامت اند که رسول خدا صلى الله علیه و آله در حدیث عذاب قبر منافق از آن خبر داده از این سه اصل منشعب می گردد."

اصل اول "جهل است به معرفت نفس که او حقیقت آدمیست و بناى ایمان به آخرت و معرفت حشر و نشر ارواح و اجساد به معرفت دلست و اکثر آدمیان از آن غافلند. و این معظم ترین اسباب شقاوت و ناکامى عقباست که اکثر خلق را فرو گرفته در دنیا چه هر که معرفت نفس حاصل نکرده خداى را نشناسد که من عرف نفسه فقد عرف ربه و هر که خداى را نشناسد با دواب و انعام برابر باشد أُولئِکَ کَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ". نیز "بناى اعتقاد به آخرت بر معرفت نفس است و بر هر آدمى واجبست که این را بداند یا اعتقاد نماید اگر از اهل رأى و اجتهادست از روى بصیرت و اگر از ضعفاء العقولست همچون عوام و صبیان از روى انقیاد و تقلید."

اصل دوم "حب جاه و مال و میل به شهوات و لذات و سایر تمتعات نفس حیوانى که جامع همه ی حب دنیاست" و اصل سوم "تسویلات نفس اماره است و تدلیسات شیطان مکار و لعین نابکار که بد را نیک و نیک را بد وا مى نماید و معروف را منکر و منکر را معروف مى شمارد."

ملاصدرا در دوران زندگی خود مورد ملامت بعضی از متشرعین سطحی بود و حتی طعم تبعید را نیز چشید. اعتراض به این افراد در جای جای اثر دیده می شود. گویی که صدرا این رساله را برای زنهار دادن به ایشان نگاشته است.

"حالیا اى متشرع عادل و اى عابد سنگین دل اگر کسى بر تو معلوم سازد که هیچ چیز از ارکان ایمان نمى دانى و از علمى که آن فرض عین تست خبر ندارى و به فروض کفایت و دیگر فروع که در تمام عمر ترا بدان حاجت نمى افتد عمر خرج مى کنى در جواب چه خواهى گفت به غیر آنکه راه جحود و عناد پیش گیرى و شروع در تشنیع و لجاج نمائى و در مقام دشمنى و عداوت با آنکس درآئى یا گوئى که زیاده ازین مرتبه که همه مسلمانان را در اوائل حال حاصلست بر کسى واجب نساخته اند و بدان مکلف نکرده و اگر نه حال عوام و ناقصان چه مى شود چه اگر بر همه کس دانستن حقائق دین و معارف اهل یقین واجب باشد حرج لازم مى آید. اى مغرور مفتون جاه و عزت و اى ممکور استدراج و نخوت ندانسته اى که تکلیف بقدر عقلست. بسا بود که آنچه بر بعضى عقلا واجب باشد بر دیگرى واجب نباشد."

دوستان عزیزم در صورت تمایل می توانند این اثر را در اینجا یا اینجا بیابند.